Parafia pw. św. Małgorzaty i Katarzyny w Kętach

Kościół parafialny świętych Małgorzaty i Katarzyny

Jest najstarszym kęckim koœściołem, sanktuarium Matki Boskiej Pocieszenia, ze słynącym łaskami obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, barokową bazyliką o bogatej architekturze, z XVII-wiecznym ołtarzem głównym.

Pierwszy, drewniany kościół, istniał w miejscu obecnego jeszcze w wieku XIII. W wieku XIV zastąpił go nowy, murowany, którego pozostałości można oglądać na zewnętrznych ścianach prezbiterium. Świątynia ta przetrwała do czasu potopu szwedzkiego. W roku 1657 została spalona, zaś w roku 1661 odbudowana w stylu barokowym, z częściowym wykorzystaniem zachowanych elementów architektonicznych. Konsekracja miała miejsce 3 czerwca 1664 roku. Odbudowa wiązała się z ogromnym wysiłkiem, zważywszy na fakt, że Kęty liczyły wtedy ok. 1 tysiąca mieszkańców. Na przełomie wieków XVIII i XIX kościół uległ katastrofie budowlanej. Zawaliły się wówczas ostatnie, zachodnie przęsła trójnawowej bazyliki, poza przęsłem nawy południowej - dziś łączy ono kościół z wieżą, w formie otwartego, sklepionego przedsionka. Według przekazów, rozebrano także istniejącą wówczas wieżę północną, z uzyskanego zaś materiału wybudowano parterową plebanię.
Prezbiterium świątyni, skierowane na wschód, jest znacznie niższe i węższe od bryły naw kościoła, przypominając o odległej historii budowli. Masywne przypory zewnętrzne, ostrołukowe okna oraz wysoki, strzelisty dach, to pozostałość gotyckiego rodowodu obecnej, barokowej świątyni.
Kościół wybudowany został na planie krzyża łacińskiego. Jest trójnawową bazyliką z pseudotranseptem, utworzonym przez umiejscowione symetrycznie od północy i południa kwadratowe kaplice, przylegające od środka do ostatniego od wschodu przęsła nawy głównej. Masywna kościelna wieża, wysoka na 40 m, niegdyś zwieńczona drewnianą konstrukcją, ok. 1910 r. otrzymała kryty miedzianą blachą neobarokowy hełm.
Architektura wewnętrzna kościoła jest znacznie bogatsza niż zewnętrzna. Długą, niższą od nawy głównej przestrzeń prezbiterium, dzielą na trzy części przęsła zdwojone pilastry. Sklepienie zdobią listwowe dekoracje stiukowe o fantazyjnych, geometrycznych kształtach. Najpiękniejszym elementem wyposażenia kęckiej świątyni jest trójkondygnacyjny barokowy ołtarz główny z lat 60. XVII w., zbudowany na schemacie łuku triumfalnego, w którym środkowe pole jest szersze i wyższe niż boczne. Tworzy on ścianę zamykającą prezbiterium.
W środkowym polu ołtarza znajduje się czczony od wieków wizerunek Matki Boskiej Pocieszenia, zwanej kęcką. Gotycki obraz, malowany temperą na desce, przedstawia Marię z Dzieciątkiem w typie bizantyjskiej Hodegetrii. Powstał prawdopodobnie w pracowni krakowskiej w drugiej ćwierci XV w. Wokół rozwieszone są liczne wota, przypominające o cudach dokonanych za wstawiennictwem kęckiej Madonny, ukoronowanej 18 września 1988 r. Zasłaniany jest XVII-wiecznym obrazem przestawiającym Matkę Boską z Dzieciątkiem w otoczeniu patronek kościoła: św. Małgorzaty i św. Katarzyny, w charakterystycznym dla polskiego malarstwa sakralnego tego czasu ujęciu. W polach bocznych zaś figury św. Wojciecha i św. Stanisława.
Ponad gzymsem umieszczono rzeźby św. Kazimierza i św. Wacława oraz dwóch aniołów, natomiast w II kondygnacji, po obu stronach obrazu znajdują się postaci św. Franciszka i św. Antoniego. Stojąc przed tęczą i kierując się ku południowej kaplicy, na ścianie podtrzymującej arkadę zobaczymy chrzcielnicę, poświęconą 20 marca 1966 r. przez ówczesnego kardynała Karola Wojtyłę.
W kościele znajdują się ołtarze boczne, należące do cechów rzemieślniczych, które działały w mieście m.in. do cechu szewców i garbarzy, krawców. Obecnie trwają prace nad nową polichromią, odnawiane są ołtarze boczne i składane organy.
źŸródło: Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach